«Հովհաննես Շարամբեյան. արվեստագետ, որին հնարավորել չէ տեղավորել մի ասպարեզում». Մարինա Հակոբյան

Սեպտեմբերի  9-ին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում բացվեց «Հովհաննես Շարամբեյան-100. Հիշողության պատկերագրություն» բացառիկ ցուցահանդեսը:

«Գեղանկարիչ, գրաֆիկ, մանկավարժ, հասարակական գործիչ, մշակութային ժառանգության պահպանության ջատագով, թանգարանագետ, թանգարանաստեղծ և այս ցանկը կարելի է շարունակել: Կարծում եմ՝ հենց սրանում է Հովհաննես Շարամբեյանի մեծությունը: Արվեստագետ, որին հնարավոր չէ տեղավորել մեկ բնութագրման, մեկ ոլորտի և, առհասարակ, մեկ ասպարեզի մեջ»,- ցուցադրության բացմանը նշեց Հայաստանի ազգային պատկերասրահի տնօրեն Մարինա Հակոբյանը:

ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Հովհաննես (Վանիկ) Շարամբեյանի 100-ամյակին նվիրված այս հոբելյանական  ցուցահանդեսը ներկայացնում է արվեստագետի ստեղծագործական այն լայն ասպարեզները, որոնցում նա մեծ ներդրում է ունեցել:  Ցուցասրահներում մեկտեղվել են Հայաստանի ազգային պատկերասրահի, Երևանի Ժողովրդական արվեստների թանգարանի, Դիլիջանի երկրագիտական թանգարանի, Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության, Հայաստանի նկարիչների միության, ինչպես նաև արվեստագետի ընտանիքի ու մասնավոր հավաքածուների գործերը։

Ցուցահանդեսի համադրողներից մեկը Շարամբեյանի թոռն է՝ Նարեկ Վան Աշուղաթոյանը, մյուսը՝ պատկերասրահի հայկական գեղանկարչության բաժնի պատասխանատու Հայկուհի Սահակյանը:

«Ցուցահանդեսին պատրաստվելու ընթացքում մի զգացողություն ունեցա՝ ինչ ափսոս, որ Շարամբեյանը չի նկարել: Նա անչափ սիրել է նկարչությունը, բայց, ցավոք, թե ի ուրախություն մեզ, քիչ ժամանակ է ունեցել և այդ ժամանակը, որ չի ներդրել նկարչության մեջ, ուղղել է մեկ այլ՝ ժողովրդական արվեստների ոլորտ, որտեղ արդյունքն, իհարկե, շոշափելի է և այսօր քաղում ենք դրա պտուղները»,- ասաց Նարեկ Վան Աշուղաթոյանը:

«Երբ ավարտեցինք համադրողական աշխատանքը, մտածեցի՝ եթե նա նկարիչ չլիներ, նրա ծրագրերը ժողովրդական արվեստների ոլորտում՝ այլ տեսք, այլ բովանդակություն կունենային: Այսինքն՝ նկարչությունը նրա կյանքի առանցքն էր: Եվ եթե չլիներ ժողարվեստը՝ նրա նկարչությունն այլ կլիներ: Սրանք միմյանց փոխլրացնող ոլորտներ են, որոնք նրա կյանքում եղել են»:

Ցուցահանդեսին ներկայացված են դիմանկարներ, ինքնադիմանկարներ, կտավներ, քանդակներ, լուսանկարներ, արխիվային նյութեր, արհեստագործական ու խեցեգործական նմուշներ, գորգեր, կարպետներ, այլ արվեստագետների գործեր՝ ուղղված Վարպետին: 

Դիմանկարների շարքում  կարելի է տեսնել նաև հեղինակի կնոջ՝ Սոֆյայի դիմանկարը:

«Ձնհալի շրջանում»՝1940-1950-ական թթ-ին կերպարվեստի ասպարեզ մտած Շարամբեյանը բնութագրվում է որպես քնարական ռեալիզմի ներկայացուցիչ:

«Նա շատ արվեստագետների հետ է մտերիմ եղել, ովքեր ևս ստեղծել են նրա դիմանկարները: Այս առումով կարելի է ասել, որ Շարամբեյանը առաջատար է նկարիչների շրջանում»,-պատմեց Հայկուհի Սահակյանը՝ ցույց տալով Մհեր Մկրտչյանի, Գրիգոր Խանջյանի, Մինաս Ավետիսյանի, Սեմ Զումյանի, Սուրեն Սաֆարյանի կողմից ստեղծված դիմանկարները:

Առանձին ցուցասրահ է նվիրված Դիլիջանին ու Շարամբեյանի դիլիջանյան գործունեությանը և սա պատահական չէ: 1940-ական թթ-ին իր «երկրորդ ծննդավայրում»՝ Դիլիջանում, նա հաստատվել էր առողջական խնդիրների պատճառով, բայց հետագայում դարձել է քաղաքի գլխավոր նկարիչն ու իր գործունեությունը սերտորեն կապել այս քաղաքին: Նրա ջանքերով Դիլիջանում ստեղծվել են ստեղծագործական ակումբներ, գեղարվեստի դպրոց, բացվել է Երևանի ժողովրդական արվեստի թանգարանի Դիլիջանի մասնաճյուղը, որին նա նվիրել է ոչ միայն այդ տարիներին ստեղծված իր հավաքածուն, այլև առանձնատունը: Այսպիսով՝ նա դարձել է Դիլիջանի մշակութային կյանքի անբաժանելի մասը:

Որպես Դիլիջանի վավերագրող, «Դիլիջանի Վանիկ»՝ նրա կտավներում կարելի է առանձնացնել քաղաքային տեսարաններ, տներ, մարդկային դեմքեր, քաղաքային բնանկարներ, պատմաճարտարապետական հուշարձաններ…

Շարամբեյանը կապող օղակ էր նաև Դիլիջանի և այդտեղ հյուրընկալվող մշակութային գործիչների միջև: Քաղաք այցելող ամերիկացի անվանի նկարիչ Ռոքուել Քենթին, երաժիշտ Մստիսլավ Ռոստրոպովիչին, երգչուհի Ելենա Օբրազցովային, կոմպոզիտոր Բենջամին Բրիտտենին և այլոց նա հաղորդակից է դարձրել Դիլիջանի պատմությանն ու մշակութային կյանքին: Նրանցից շատերի նվիրատվությունները հետագայում համալրել են թանգարանային հավաքածուները:

Ըստ Հայկուհի Սահակյանի՝ երբ Ռոքուել Քենթն այցելել է Հայաստան և Հովհաննես Շարամբեյանի շնորհիվ ծանոթացել Դիլիջանին, այն անվանել է «փոքրիկ Շվեյցարիա»: Դիլիջանցիները նրան սափոր են նվիրել և, կտակի համաձայն, մահից հետո արվեստագետի աճյունն ամփոփվել է հենց այդ սափորում:

Շարամբեյանի արվեստն ու մշակութային գործունեությունը կարելի է դիտարկել որպես «հիշողության պատկերագրության» ամբողջական համակարգ: Պատկերը, իրը, մշակութային միջավայրը և թանգարանը նրա գործունեության մեջ կազմում են փոխկապակցված ամբողջություն:

«Շարամբեյանն իր կյանքի ընթացքում այսպիսի մեծ ցուցադրություն չի ունեցել՝ գուցե բազմազբաղ և համեստ լինելու պատճառով»,- հետաքրքիր բացահայտում արեց Հայկուհի Սահակյանը:

Մարջան Չոբանյան