Шаблоны Joomla здесь

ՍԿԶԲՈՒՄ ԽՈՍՔՆ ԷՐ

Ստեղծվել է՝ Կիրակի, 24 Ապրիլ 2016 Հեղինակ՝ cultural
Հարցազրույց հայազգի ճանաչված մեցցո սոպրանո Մարիամ Սարգսյանի հետ

Մարիամ Սարգսյանը (Ֆրանսիա) մեծանուն օպերային երգչուհի Զարուհի Դոլուխանյանի աշակերտուհին ու գործի շարունակողն է: Նա ավարտել է նաև հանրահայտ Schola Cantorum-ը և Փարիզի Ecole Normale de Musique կոնսերվատորիան: Երգչուհու ստեղծագործական կյանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նոր վոկալ երգացանկի ձևավորմանը: 2014 թվականին բրիտանական հեղինակավոր Gramophone Magazin-ը Մ. Սարգսյանին անվանել է «ռոմանսի անզուգական վարպետ»: Մարիամ Սարգսյանը պարբերաբար հանդես է գալիս Եվրոպայի, Ամերիկայի և Իսրայելի հեղինակավոր համերգասրահներում:

Սկավառակի ֆրանսիական ակադեմիան (Académie du Disque Lyrique) Մարիամ Սարգսյանին «Ոսկե Օրփեոս» է շնորհել «Tristesse des choses» («Իրերի թախիծը») սկավառակի ձայնագրության համար։ Մրցանակը 2015թ. հունիսին Փարիզի Շատլե թատրոնում կայացած մրցանակաբաշխության ժամանակ հանձնել էր Փարիզի օպերայի և Սկավառակի ակադեմիայի պատվավոր նախագահ և Իվ Սեն Լորանի ֆոնդի նախագահ Պիեռ Բերժեն։

Դուք ելույթ եք ունեցել Եվրոպայի, Ամերիկայի հայտնի բեմերում, բայց Հայաստանում առաջին անգամ եք համերգով հանդես գալիս: Ինչո՞վ է դա պայմանավորված և ինչպե՞ս ստացվեց, որ որշեցիք այստեղ ևս համերգ ունենալ:

Ես 2005 թվականից ի վեր Հայաստան չէի եկել: 2013-ին, երբ ընտանեկան հարցերով այստեղ էի, հանդիպեցի Արթուր Ավանեսովին, ում հետ իհարկե ծանոթ էի և նախկինում համագործակցել էինք, բայց այդ անգամ որոշեցինք միասին ալբոմ թողարկել, որտեղ քիչ հայտնի ռոմանսներ ընդգրկված կլինեին: Այդպես էլ արեցինք: Նույն տարվա աշնանն արդեն ձայնագրեցինք մեր համատեղ առաջին սկավառակը:
 
Ինչ վերաբերվում է այստեղ համերգով հանդես գալուն, այն ժամանակ ես հանդիպումներ ունեցա այն փոքրաթիվ կազմակերպիչների հետ, ովքեր այստեղ առհասարակ զբաղվում են համերգներ, մշակութային միջոցառումներ կազմակերպելով: Մի քանի պլաններ գծեցինք, բայց ինչ-ինչ պատճառներով դրանք իրականություն չդարձան: Դրանք հանգամանքներ էին, որոնք ինձանից կախված չէին: Ինչևէ, այս անգամ որոշեցի կազմակերպչական հարցում նեղ շրջանակի վրա հույս դնել և ստացվեց թե՛ համերգը և թե՛, ինչպես արդեն գիտեք, Արթուրի հետ 3-րդ ձայանսկավառկի շնորհանդեսը: Իհարկե հույս ունեմ, որ ապագայում հնարավորություն կլինի նաև նոր համագործակցությունների՝ այլ երաժիշտների և կազմակերպիչների հետ:
 
Բազմաթիվ անգամ ոչ հայ հանդիսատեսին ներկայացել եք հայկական երգերի կատարումներով: Ինչպե՞ս է վերաբերվում օտար հանդիսատեսը այդ ստեղծագործություններին: Ի՞նչ արձագանքներ են լինում:

Անցյալ տարի մայիսին Ռոմանոս Մելիքյանի և Տիգրան Մանսուրյանի ստեղծագործությունները կատարեցի Փարիզում: Շատ լավ ընդունվեց: Այդ համերգից հետո քննադատները հիացած էին Ռոմանոս Մելիքյանով, գրում էին, որ նա հայկական Ռավելն է: Ջերմ կարծիքներ հնչեցին նաև Մանսուրյանի ստեղծագործությունների մասին… հրաշալի են ընդունում: Արևմուտքում, ինքներդ գիտեք, որ մեծամասամբ հայ երաժշտությունը ասոցացվում է Կոմիտասի և Խաչատրյանի հետ, բայց մենք աշխատում ենք, որ մյուս կոմպոզիտորների գործերին էլ ծանոթ լինեն դրսում: Չմոռանամ նշել, որ անցյալ տարի Յ. Միլկիսի հետ ձայնագրել ենք նաև Ալեքսանդր Հարությունյանի ստեղծագործություններից:
 
Առհասարակ ի՞նչ պահանջներ ունի օրինակ եվրոպացի հանդիսատեսը: Որո՞նք են նրա նախընտրությունները:

Շատ տարբեր են և՛ հետաքրքրությունները, և՛ պահանջները: Գիտեք, հիմա շատ տարօրինակ բաներ են կատարվում: Օրինակ՝ Եվրոպայում որոշ օպերային թատրոններ բացվեցին միայն դեկտեմբերին… ճգնաժամ, ահաբեկչություններ… Երաժշտությունը սրանից տուժում է: Կամերային երաժշտության դեպքում ամեն ինչ շատ ավելի տխուր է, քան օպերայի դեպքում: Օպերաների մեծ մասը պետության կողմից ֆինանսավորում ստանում է, իսկ ինչ վերաբերում է կամերային երաժշտության համերգներին, երաժիշտներն ու կազմակերպիչները մտածում են առաջին հերթին այնպիսի ծրագրի մասին, որին հանդիսատեսը ուշադրություն կդարձնի, որովհետև վարձատրությունը դրանից է կախված: Իհարկե նախանձելի չէ իրավիճակը, բայց ոչինչ… Եթե կարդանք, օրինակ, Բրամսի կամ Բեթհովենի նամակներից, նրանք էլ գրում են, որ իրենց ոլորտում ամեն ինչ վատ է, ճգնաժամային է իրավիճակը… այնպես որ ես մտածում եմ, որ սա հաղթահարելի է:

Հետաքրքրիր է, որ մեր հյուրերը վերջերս հաճախ են այդ ճգնաժամի մասին խոսում: Երբեմն անգամ լսում ենք, որ եվրոպացի հանդիսատեսն էլ այլևս դասական համերգներին չի գնում, իսկ Հայաստանում, գիտեք, դա միշտ է անհանգստացնող հարց եղել: 

Գիտեք, մարդիկ մի քիչ էլ վարժվել են նրան, որ երաժիշտները անընդհատ դժգոհում են (ծիծաղում է): Վերջերս իմ ծանոթ քննադատներից մեկին հրավիրեցի մի համերգի, որտեղ իմ աշակերտուհին էր ելույթ ունենում: Նա ինձ ասում է. «Մարիամ, գիտեք, ես արդեն սովոր եմ իհարկե լսել երաժիշտների բողոքները, բայց եթե անկեղծ լինենք, նոյեմբեր ամսից (նոյեմբերին Փարիզում ահաբեկչական գրոհների շարք տեղի ունեցավ - հեղ.) դահլիճներն իսկապես դատարկ են: Սա ասում է մարդ, ով միշտ ներկա է համերգների, դա նրա աշխատանքն է, հասկանում եք: Իրավիճակը շատ տարբեր չէ նաև Եվրոպայի մյուս քաղաքներում, ես, օրինակ, վերջերս կարդում էի, թե ինչքան համերգասրահներ ու փառատոններ են փակվում: Բայց այդ ամենն իմ կարծիքով նաև վերականգնվող գործընթաց է, դա շրջանի է նման, որոշ համերգասրահներ կփակվեն, մյուսները կբացվեն, այստեղ մեկ այլ ավելի կարևոր հարց կա, որին ուշադրություն պետք է դարձնել… մարդկանց պետք է կրթել: Որպեսզի անձը դասական համերգից հաճույք ստանա, նա պետք է պատրաստված լինի դրա համար: Ինչո՞ւ մարդիկ չեն զարմանում, օրինակ, երբ ասում ես, որ լավ գինին գնահատելու համար, մարդը պետք է ծանոթ լինի դրան, ունենա համապատասխան ճաշակ, նույնը հագուստին և մնացածին է վերաբերում, այսինքն՝ առօրյայում դա, չգիտես ինչու, հասկանալի է, բոլորը սա գիտեն, իսկ երբ հարցը դասական արվեստին է վերաբերվում, մտածում են՝ կա՛մ հավանեց, կա՛մ ոչ: Բայց այդպես չէ, որոշակի ջանք է պետք գործադրել դասական երաժշտությանը ընտելանալու, ինքնակրթվելու համար: Ժամանակին մարդկանց մեծ մասը այդպիսին էր, նրանք հաճույք էին ստանում դասական երաժշտություն ունկնդրելիս, և այսօր էլ, օրինակ, Գերմանիայում և Ավստրիայում մարդիկ դեռ շարունակում են հաճախել դասական համերգների և վայելել դրանք: Սա նրանց առօրյայի մի մասն է… առօրյայի անբաժան մասը, սա նրանց կյանքի մի մասն է, և պետք է ջանք գործադրել, որպեսզի այստեղ էլ դա մարդկանց մեծ մասի առօրյան դառնա:

Ինչպե՞ս: Բոլորս այս մասին խոսում ենք, և բոլորս գիտենք, որ պետք աշխատել այդ ուղղությամբ, բայց քչերն են կոնկրետ մեթոդներ առաջարկում: Դուք ինչպե՞ս եք պատկերացնում այդ գործընթացը:

Եթե ընտանիքը սա չի անում, ապա, իհարկե, միանշանակ դպրոցի միջոցով: Եթե այն առաջարկվի դպրոցում, անպայման այնտեղ սովորողները, ոչ բոլորը իհարկե, բայց որոշակի տոկոսը կադապտացվի, կընկալի դա. պետք է հանրայնացնել դասական արվեստն ամեն կերպ: Նախորդ տարի, երբ ես զրուցում էի Ձայնասկավառակների ֆրանսիական ակադեմիայի փոխտնօերնի հետ (երբ իմ և Արթուրի ձայանսկավառակը «Ոսկե Օրփեոս»-ի էր արժանացել), նա երկար պատմում էր, որ ինքը մի ընտանիքից է, որտեղ երաժշտությունը իսպառ բացակայել է, և ինքն առաջին անգամ օպերա է գնացել 22 տարեկանում: Պատմում էր, որ առաջին անգամ «Ֆալստաֆ»-ի 10-րդ րոպեին քնել է, բարկացել է, հաջորդ անգամ քնել է կես ժամ անց, երրորդ անգամ է վերադարձել և լսել է օպերան մինչև վերջ: Նա ստիպել է իրեն գալ օպերա, ստիպել է լսել և հետո սիրել է օպերան այնքան, որ երաժշտությունը նրա կյանքի անբաժան մասն է դարձել: Դրանից հետո նա տարվել է կամերային երաժշտությամբ և այսօր երաժշտության մեծ գիտակ է: Իհարկե, 22 տարեկանում մարդն ինքը պետք է ուզի բացահայտել օպերան կամ դասական արվեսն իր համար, բայց որ մենք երեխային պետք է ցույց տանք, առաջարկենք այդ ամնենը, պարտադիր է, և սա այո, պետք է անել դպրոցում:

Վերադառնանք Ձեր գործունեությանը և խոսենք նոր վոկալ ռեպերտուարի մասին, քանի որ Դուք նոր գործեր հաճախ եք ներկայացնում: Ովքե՞ր են դրանց հեղինակները, ինչպե՞ս եք համագործակցում նրանց հետ:

Երբեմն ես եմ գտնում, երբեմն ինձ են գտնում (ծիծաղում է): Արթուրի հետ մեր համագործակցության դեպքում այնպես եղավ, որ մենք գտանք միմյանց: Նա ինձ համար վոկալ ցիկլ է գրել, որը մենք, հուսով եմ, մոտ ժամանակներս կձայնագրենք:  
 
Դուք նաև հին և մոռացված գործեր եք ներկայացնում: Իսկ դրա՞նք ինչպես եք գտնում:

Սա իմ ամենասիրելի թեմնան է (ժպտում է): Շատ հետաքրքիր է գտնել հայտնի կոմպոզիտորի բոլորովին անհայտ գործերը և ցույց տալ դրանք, ինչպես դա եղավ Չայկովսկու և Կյուիի երգերի պարագայում (այս ձայնասկավառակը արժանացել է «Ոսկե Օրփեոսի»): Հիմա աշխատում ենք Օֆենբախի գործերի վրա: Թվում է, այլևս ոչինչ չկա նրանից, բոլոր գործերը արդեն հայտնի են, կատարվել են, և այլևս անհայտ ոչինչ չկա, բայց հիմա մենք ձայնագրում ենք գործեր, որոնք երբեք չեն կատարվում և երբեք չեն ձայնագրվել: Կձայնագրենք այս ալբոմը դաշնակահար Դանիել Պրոպերի և իմ աշակերտուհու և կոլեգայի` սոպրանո Ֆանի Կրուեի հետ, հուսով եմ, որ հետաքրքիր կլինի: 
 
Մեզ նաև այդ գործընթացքի տեխնիկական մասն է հետաքրքրիր: Այսինքն՝ այդ գործերը արխիվներո՞ւմ եք գտնում, գրադարաններո՞ւմ եք փնտրում, ինչպե՞ս է դա տեղի ունենում:

Երբեմն ամեն ինչ բաց դրված է մի տեղում, պարզապես մարդը մտքեր չունի դրա հետ կապված: Հաճախ բնավ պարտադիր չէ արխիվները քչփորել, որպեսզի մոռացված բաներ գտնես: Օրինակ, Օֆենբախի այն գործերը, որ մենք պետք է ձայնագրենք, հրատարակված էին: Այդպիսի գործեր անգամ ինտերնետում կարելի է գտնել: Մի մասը իհարկե գտնում ենք արխիվում, պատվիրում ենք տարբեր գրադարաններում: Այս ալբոմի գործերից մեկը ես գտա Ամերիկայի Քոլամբուսի համալասարանում, բաց դրված՝ հասանելի բոլորին: Մի հրաշալի ստեղծագործություն, որ չի կատավում այսօր և ձայնագրված էլ չէ: Այսպես (ժպտում է):

Հարցազրույցից առաջ մենք խոսում էինք Ձեր երգացանկի մասին և որոշեցինք մի հարց էլ պարզել: Ինչպե՞ս է ստացվել, որ Դուք կատարում եք կամերային գործեր, երգել եք օպերայում և նաև բարոկկո երաժշտություն ենք կատարում: Մեր պատկերացմամբ շատ տարբեր տեխնիկաներ են պահանջվում նման հետաքրքրությունների շրջանակի համար: Ի՞նչ կասեք:

Գիտեք, երգիչը շատ յուրահատուկ թռչուն է (ծիծաղում է): Ձայնն է ընտրում երգացանկը: Պարզապես այնպես է ստացվել, որ իմ ձայնը ճիշտ են տարբերակել ի սկզբանե: Եվ այնպես է ստացվել, որ իմ երեք ուսուցիչներն էլ և՛ սովորել, և՛ դասավանդել են՝ հիմնվելով իտալական տեխնիկայի վրա՝ իտալական դպրոց, 19-րդ դար: Իրականում դա է հիմքը: Այն, ինչ անվանում են ռուսական դպրոց, ֆրանսիական դպրոց, այս բոլոր մարդիկ հիմնվում են իտալական բազայի վրա, և bel canto  իրականում դադարեց գոյություն ունենալ, երբ Ռոսինին գրեց Շամիրամը (Semiramide, 1823): Եվ բարոկկոն էլ bel canto-ի մաս է: Երբ ասում են bel canto, բոլորը Վերդիին են հիշում, բայց սա Վերդիից առաջ գոյություն ունեցող իրողություն է: Ես մինչվերդիական բելկանտիստ եմ և այն ամենը, որ ես կարող եմ անել, և ինչը ինձ թույլ է տալիս իմ երգեցողական ապարատը, շնորհիվ դպրոցի է և, իհարկե, ձայնի, այսինքն՝ դա bel canto-ի բազան է և ինստրումենտալ ձայնը: Իսկ օպերայում հիմա մեծ դեր խաղում են, կոպիտ ասած, դեցիբելները: Հիմա, օրինակ, շատ օպերային թատրոններ բարձրախոսներ են տեղադրում, որովհետև անմարդկային է երբեմն այդ ամենը, մեծանում է դահլիճը, մեծանում են նվագախմբերը, դրա համար կարիերան է կրճատվում երգիչների, մարդիկ պարզապես չեն դիմանում… 

Իմ տեխնիկան ինձ թույլ է տալիս ընտրություն կատարել, բայց ես հիմա շատ քիչ եմ օպերայով հետաքրքրվում, ինձ հիմա գրավում է ավելի շատ կամերային երաժշտությունը, իմ ուժերը հիմա ներդրել եմ այստեղ:

Հայաստանի երաժշտական կյանքով հետաքրքվո՞ւմ եք: Իրադարձություններին հետևո՞ւմ եք:

Միայն նրանով, ինչ Արթուրը բացահայտում է ինձ համար և ինչի մասին ասում է: Ես լիովին վստահում եմ նրան (ժպտում է):

Դուք նաև դասավանդում եք: Հետաքրքիր է, ո՞րն է դասավանդման Ձեր մեթոդը: Ի՞նչ եք առաջին հերթին սովորեցնում ձեր ուսանողներին:

Հիմա ինձ տեխնիկան է շատ հետաքրքրում… վոկալ տեխնիկան: Ես հիմա չեմ ուզում երգչին երաժշտություն սովորեցնել: Ես փորձում եմ նրան փոխանցել այն բոլոր տեխնիկական գիտելիքները, որոնք կօգնեն նրան իր երաժշտական մտքերը կյանքի կոչել: Ես զբաղվում եմ նրանց տեխնիկայով, դիկցիայով և ոճով: 

Դիկցիայի մասին: Լավ դիկցիան նո՞ւյնպես ուսուցիչների ջանքերի արդյունքն է… Ձեր պարագայում օրինակ:

Իրականում bel canto-ի մեծ մասն է դիկցիան: Լսեք, օրինակ, Կառուզոյի կամ Պատտիի ձայնագրությունները: Իդեալական դիկցիա է, ամեն ինչ հասկանալի: Հիմա շատ մարդիկ կան, որ կուրծք են ծեծում և ասում՝ մենք բելկանտիստ ենք, բայց ոչ մի կապ չունեն դրա հետ, որովհետև չունեն մաքուր դիկցիա: Օպերան ծնվել է Մոնտեվերդիից, դա թատրոն էր, և երաժշտությունը լրացնում, հարստացնում էր թատրոնը, այսինքն՝ սկզբում տեքստն էր և հետո միայն երաժշտությունը: Սկզբում խոսքն է: Եվ իմ առաջին ուսուցիչը՝ Զառա Դոլուխանովան, բոլորի կատարումների հիմքում դնում էր բառը, և դա էր պատճառը, որ այդ ամենը տարօրինակ էր հնչում այն ժամանակ, մի շրջան, երբ ամեն ինչ «լյա-լյա»-ի վրա էր հիմնված: Եվ իհարկե, սա պետք է սովորել: Եվ պետք է ասեմ, որ երգչին, ով վերը նշածս «լյա-լյա»-ին սովոր է, հասկացնել, որ բառը օգնում է, դժվար է և ժամանակատար: Գոռալ, ձայն հանել բոլորը կարող են, իսկ խոսել բեմից, կարող են միայն մարդիկ, որ ունեն այդ տեխնիկան:
 
Իսկ պե՞տք է նոր տեխնիկա յուրացնել ժամանակակից երաժշտություն կատարելու համար:

Նորից պիտի bel canto-ին վերադառնամ. նա բոլոր հնարավորությունները տալիս է: Գիտեք, Ռոսինին երգիչների համար երկու սիրելի վարժություն ուներ. առաջինը՝ mezza di voce (սա մինիմումից մաքսիմում գնալն է), և երկրորդը կոչվում է «մեծ Ռոսինի»: Նախկինում օպերային ընկերությունները որևէ մեկին աշխատանքի չէին վերցնում, եթե նա չաներ այս երկու վարժությունը: Հատկապես վերջին վարժությունը առողջ ձայնի մասին էր վկայում: Այդ հիմա է, որ աշխատանք են առաջարկում անհասկանալի պայմաններում և աշխատանքի են վերցնում ինչպես պատահի, որովհետև շատ օպերային ընկերություններ այլևս չկան: Հիմա միայն Գերմանիայում են կարծեմ դրանք գործում: Ֆրանսիայում օպերային վերջին ընկերությունը փակվեց 90-ականներին: Պիտի կրկնեմ խոսքս և նորից վերադառնամ տեխնիկային և սեփական ձայնին տիրապետելուն: Մենք հաճախ ենք լսում, որ այսինչ երգչուհին ծննդաբերությունից հետո դադարեց երգել, այնինչ երգիչը վիրահատվեց և այլևս չի երգում, կամ այս մեկի տարիքն այլևս այն չէ, բայց չէ՞ որ մենք գիտենք երգիչներ, որ մինչև 70 տարեկանը հրաշալի երգում են: Սա է հենց տեխնիկան, և տեխնիկան էլ այն անիվն է, որ բոլորը փորձում են հայտնագործել, իսկ հայտնագործություններ անել պետք չէ, պարզապես պետք է տիրապետել դրան:
 
Համերգն արդեն իրողություն է, իսկ չե՞ք պատրաստվում Հայաստանում նաև դասավանդել կամ գուցե վարպետության դասեր անցկացնել:

Մեծ հաճույքով և սիրով: Ես անկեղծ պիտի ասեմ, որ 2013 թվականից մինչ օրս այդպես էլ չեմ հասկանում՝ ինչպե՞ս է այստեղ ինչ-որ բան տեղի ունենում, կազմակերպվում: Իսկապես չեմ հասկանում: Ինչ-որ բան դեռևս չի ստացվում, հաճախ անգամ չեմ հասկանում մարդկանց պահվածքը, ենթադրում եմ, որ մենթալիտետի խնդիրն էլ կա, բայց ինչևէ: Հուսով եմ, որ ամեն ինչ դեռ առջևում է:
 
Զրուցեցին Աստղիկ Հակոբյանը և Մերի Դոլմազյանը


[1]bel canto - վոկալ կատարման ոճ, կազմավորվել է XVII դարի կեսին Իտալիայում

Դիտումներ: 2269