Հայկական վավերագրական կինոյի նոր փուլը Freedoc Fest-ում

Վերջին տարիներին հայկական վավերագրական կինոն նկատելի ակտիվություն է ցուցաբերում ինչպես տեղական, այնպես էլ միջազգային հարթակներում։ Հայ ռեժիսորներն էլ հաճախ անդրադառնում են ոչ միայն անձնական պատմություններին, այլև հավաքական հիշողությանը, պատերազմին, տեղահանությանը և ինքնության հարցերին: Արդյունքում ձևավորվում է այնպիսի կինեմատոգրաֆիկ լեզու, որը միաժամանակ տեղական է և համընդհանուր։ Գործընթացը վավերագրական ֆիլմը վերածում է ոչ միայն արվեստի ձևի, այլ նաև ժամանակակից իրականության վերլուծության և վկայության կարևոր մեխանիզմի։

Հատկապես 2020 թվականի պատերազմից հետո հայկական վավերագրական կինոն մտել է ինտենսիվ վերափոխման փուլ։ Այն աստիճանաբար դուրս է գալիս զուտ անձնական պատմությունների շրջանակից և դառնում հավաքական փորձառության, հիշողության և տրավմայի վավերագրման և հասցեավորման կարևոր հարթակ։ Հայկական վավերագրական ֆիլմերը այս գործընթացի ակտիվ մասնակիցներն են՝ վերածվելով այն միջավայրի, որտեղ անհատական վկայությունները միավորվում են և ստանում հանրային հնչողություն:

Հայկական վավերագրական կինոյի աճող միջազգային տեսանելիությունը պայմանավորված է ոչ միայն թեմատիկ արդիականությամբ, այլև այն հանգամանքով, որ այն առաջարկում է վավերագրության նոր լեզու՝ հիմնված վկայության, ներկայության և էթիկական դիտանկյունի վրա։ Փառատոնային հարթակներում արձանագրված հաջողությունները ցույց են տալիս, որ այս ֆիլմերը կարողանում են անցնել տեղական փորձառության սահմանները և մտնել գլոբալ դիսկուրսի մեջ։
Այս զարգացումների ֆոնին ձևավորվում են նաև նոր ինստիտուցիոնալ հարթակներ, որոնցից է Freedoc Fest-ը։

Ապրիլի 17-19-ը Երևանում, Letters & Numbers հարթակում անցկացվող փառատոնը նպատակ ունի ոչ միայն ներկայացնել վավերագրական ֆիլմեր, այլ նաև համակարգել զարգացող դաշտը՝ ստեղծելով նոր հեղինակների համար տեսանելիության և մասնագիտական ներգրավվածության հնարավորություններ։

Փառատոնի նշանակությունը չի սահմանափակվում միայն ցուցադրություններով։ Freedoc Fest-ը ձևավորվում է որպես միասնական մեկ հարթակ, որը նպատակ ունի վերաիմաստավորել վավերագրական կինոյի դերը ժամանակակից հասարակական դիսկուրսում՝ այն դիտարկելով ոչ միայն որպես գեղարվեստական արտահայտություն, այլ նաև որպես սոցիալական վկայության, հիշողության պահպանման և հանրային խոսքի ձևավորման գործիք։

Ծրագիրը ներառում է Doc Film Community School-ի դիպլոմային ֆիլմերի բաց պաշտպանություններ, անիմադոկ և լիամետրաժ վավերագրական ֆիլմերի ցուցադրություններ, ինչպես նաև հանրային քննարկումներ և վարպետաց դասեր։ Իսկ բազմաշերտ կառուցվածքը միավորում է կրթական, ստեղծագործական և քննադատական բաղադրիչները՝ ստեղծելով միջավայր, որտեղ ֆիլմը դառնում է ոչ միայն դիտման առարկա, այլև վերլուծության և վերաիմաստավորման հարթակ։

Առանցքային ուղղություններից է հատկապես ազգային դեբյուտների մրցույթը, որը միտված է հայկական վավերագրական կինոյի նոր հեղինակների հայտնաբերմանը։ Մրցույթին կարող են մասնակցել ուսանողական, ինչպես նաև առաջին կամ երկրորդ ֆիլմերը, որոնք նկարահանվել են Հայաստանում 2024-2026 թվականներին։ Այս ձևաչափը ստեղծում է հստակ սահմանված «նոր ձայների» դաշտ՝ հնարավորություն տալով երիտասարդ ռեժիսորներին մուտք գործել պրոֆեսիոնալ շրջանառություն։

Մրցութային ծրագրի կարևոր բաղադրիչներից է նաև միջազգային ժյուրին, որի կազմում ընդգրկված են ռեժիսոր Շողակաթ Վարդանյանը, կինոքննադատ և REPUBLIC-ի խմբագիր Կոնստանտին Շավլովսկին, խաղարկային կինոյի ռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր Մարիա Ռիգելին, ինչպես նաև լրագրող և մեդիամենեջեր Ալեքսանդրա Լիվերգանտը։ Այս բազմազան կազմը ապահովում է գնահատման բազմակողմանի մոտեցում՝ համադրելով գեղարվեստական, քննադատական և մեդիա-մասնագիտական դիտանկյունները։

Freedoc Fest-ը հանդես է գալիս որպես միջնորդական հարթակ՝ կապելով տեղական կինոարտադրությունը միջազգային մասնագիտական ցանցերի հետ և ձևավորելով հանրային դիսկուրս, որտեղ վավերագրական կինոն դառնում է արդիական թեմաների քննարկման կարևոր հարթակ։ Փառատոնը համագործակցում է ԿինոՊրեսի հետ՝ որպես տեղեկատվական գործընկեր։ Այս համագործակցությունը նպատակ ունի ապահովել հայկական վավերագրական դեբյուտների առավել լայն լուսաբանումը և խթանել ոլորտի ներսում հաղորդակցությունը՝ ստեղծելով կապ պրոֆեսիոնալ համայնքի, նոր հեղինակների և հանդիսատեսի միջև։

Ալմաստ Մուրադյան