Յուրի Պետկևիչ. Դուռը երկնքում

Երբ ես ծաղիկ եմ նկարում՝ ծաղիկ չէ, այլ դիմանկարը Պարասկա տատի, որից գողացել էին մահազգեստը․․․ Երբ ես գետակ եմ նկարում՝ դրանում արտացոլվող ամպերով, գետակ չէ, այլ Պարասկա տատը, մորս տատը, իմ Մանի տատի մայրը․․․ Երբ ես դաշտի կեչի եմ նկարում՝ կեչի չէ, այլ Պարասկա տատը, որից հենց իր համագյուղացիները գողացել էին մահազգեստը․․․ Բոլորն իրենց հետ ուտելիք և տաք շոր էին վերցնում, իսկ Պարասկա տատը՝ լոկ մահազգեստը։ Եվ երբ ես ինքս ինձ եմ նկարում՝ ես չեմ, այլ Պարասկա տատը՝ սրտի մոտ հանգուցիկով, և մայրս մի անգամ չէ, որ ցույց էր տալիս ինձ, ձեռքերը սեղմելով կրծքին, թե ինչպես էր տատը պահում այդ հանգուցիկը։ Եվ ահա ինչ-որ յուրային գողացավ այդ հանգուցիկը մահազգեստով,  և երբ ես  արևածագ կամ մայրամուտ եմ նկարում` տատս է, որը չունի շիրմիկ․․․

Նկարագրել, թե ինչ եղավ հետո, անհնար է, բայց որտեղի՞ց է մեջս ուրախությունն այն ամենից հետո, ինչ պատմեց մայրս՝ անհասկանալի է։ Ինչ էլ որ նկարեմ հետո՝ ծաղիկ, կեչի, գետակ, աղջիկ՝ ծաղիկով, խնձորով, փողոցում, դաշտում․․․ միևնույն է բոլոր այդ ծաղիկների, աղջիկների հետևից ծիկրակում է ոչ թե ուրախությունը, այլ ինչ-որ բան, որ վեր է ուրախությունից, և դրանից գլուխ հանելն այդքան էլ հեշտ չէ, քննելը՝ անհնար։ Որտեղի՞ց է այն, որ մեջս քնքշանքից վեր է։ Որտեղի՞ց հայտնվեցին գույները գույների վրա։ Դա հենց երջանկությո՞ւնն է։ Չէ որ երջանկությունն այն ամենն է, ինչ ապերջանկություն չէ: Ուստի բառեր չկան նկարագրելու այն, ինչ ունենք։ Իսկ դեռ մենք ունենք կյանքը․․․ Եվ ինչ էլ ես նկարեմ՝ կլինի դիմանկարը Պարասկա տատի, որից գողացել էին մահազգեստը։

Նախ պետք է ոճդ մշակես։ Հաճախ դա շատ տարիներ է պահանջում։ Բայց, երբ արվեստագետը իր ոճը մշակել է, հասել իր ուզածին, պետք է հեռանալ դրանից։ Իսկ ինքդ քեզնից հեռանալը շատ դժվար է։ Պետք է շատ ուժեղ լինել՝ քեզնից հեռանալու համար։ Քեզ կոտրել չես ուզում, դա էլ շատ վտանգավոր է, և ամենալավը՝ վերջին գործերումդ ճեղքումներ գտնելն է առ դեռ քեզ անհայտը, և հաջորդ գործում կանխամտածված ավելի հեռու գնալը հանկարծակի բացված այդ անհայտում։ Միայն այդպես կարելի է հեռանալ քեզնից։ Թեև, անհայտ է, թե այդ շրջադարձից հետո էլ ինչ շրջադարձ է, ես, օրինակ, երբեք չեմ իմանում՝ հետո ուր, և հաճախ զուր փորձում եմ ոչ մի արգելք հաշվի չառնել, իսկ դա շատ ցավոտ և հիմարավարի է, և խփվում եմ մեկ այս, մեկ այն կողմ, փոխարենը, եթե սխալվել եմ, չեմ հուսահատվում։ Ճիշտ չէ, ես հաճախ եմ հիասթափության մեջ․․․

Թեև, հենց միայն այդպես կարելի է առաջ շարժվել, իսկ եթե ամեն ինչ գիտես՝ արդեն կասկածելի է, և, ամենաէականը՝ արդեն անհետաքրքիր։ Պետք է գաղտնիք լինի, իսկ առ այն, կարծում եմ,  պետք է ոչ թե ընդառաջ գնալ, այլ ետ՝ դեպի ծնունդդ։

Ես դեռ մանկուց համակված էի նկարչության հանդեպ կրքով, բայց նկարներով պատկերասրահները միայն մեծ քաղաքներում էին, և երազում էի մեծ քաղաքների մասին։ Թեև, ոչ ոք գլխի չէր ընկնում, թե ինչի մասին եմ երազում, բացի ավագ քրոջիցս։ Նա արդեն ապրում էր ինքնուրույն կյանքով մի այդպիսի մեծ քաղաքում, որտեղ նկարներով պատկերասրահ կար, բայց այնտեղ, ես գիտեի, «անիսկական»  նկարներ էին։ «Իսկականները» տեսնելու համար՝  պետք է Մոսկվա կամ Լենինգրադ գնալ։ Եվ քույրս մի անգամ գնաց Լենինգրադ։ Հենց այդժամ Ամերիկայից  Համմերի  հավաքածուից ցուցահանդես էին բերել, և քույրս հայտնվեց այդտեղ։ Իսկ հետո, երբ տուն եկավ, ինձ ցույց տվեց ցուցահանդեսի նկարների վերարտադրություններով ամսագիրը։ Այդտեղ հիասքանչ գործեր էին, բայց ամենաշատը հավանեցի Պոլ Գոգենին, որի մեջ հայտնաբերեցի ուրախությունը «մերկ» գույներից։ Ես առաջին անգամ հենց «մերկ» գույներով նկար տեսա։ Չեմ բացատրի, թե ինչու այդ գույները «մերկ» կոչեցի։ Եվ ինչո՞ւ է ուրախությունն  ամենասաստիկը  հենց «մերկ» գույներից։ Իսկ միգուցե,  բանը ոչ գույներն են, ոչ նկարը, այլ Լենինգրադում եղած քրոջս ուրախությունը։ Նրա երջանկությունից ես էլ հրճվեցի, այն, ինչ նա սիրեց, ես էլ սիրեցի։ Եվ պահպանեցի «մերկ» գույների հանդեպ սերն ամբողջ կյանքում։

Եվ ես հիշում եմ մանկությունս, արահետներս, որոնցով վազում էի ոտաբոբիկ, բայց այժմ կրունկներիցս այլ ձայն եմ լսում, ինչ-որ ուրիշ, ուստիև «մերկ» գույներով չեմ նկարում, թեև դրանք շատ եմ սիրում։ Եվ ահա՝ մի անգամ որոշեցի անցնել արահետներիցս մեկով, իսկ այն չես գտնի մարդաչափ խոտի մեջ։ Եվ չեմ ուզում, ինչպես Գոգենը, ոչ մի տեղ գնալ, ոչ մի Թաիթի, երբ արահետներս ծածկվել են մարդաչափ խոտով, ուստիև չեմ կարող նկարել «մերկ» գույներով։ Իսկ ուզում եմ։

Եվ ճանապարհս լոկ մեկն է՝ վերադառնալ մանկություն։ Մի անգամ ես հարցրի պապիկիս՝ իսկ ձիերը կապույտ աչքեր ունենո՞ւմ են։ Նա պատասխանեց՝ երբ ձին կապույտ աչքերով է՝ ուրեմն կույր է։ Եվ հարցրի հորս՝ իսկ ճի՞շտ է, որ ցուլերը հարձակվում են կարմրի վրա։ Չէ՞ որ դու առաջ ցուլեր էիր պահում,- հիշեցրի,- ես այդժամ փոքր էի և չեմ հիշում։- Առաջ կարմիր չկար,- ասաց հայրս։ Ես այդժամ ասացի տատիկիս՝ սովորեցրեք ինձ բուլկի թխել վառարանում։ Իսկ նա ասաց՝ քեզ երբեք կյանքում պետք չի գա բուլկի թխելը։ Իսկ մայրս ինձ ասաց՝ պետք է բարեհաջող ամուսնանալ։ Եթե դու քեզ լավ աղջիկ չճարես՝ ավելի լավ է ոչ էլ ամուսնանալ։ Ես լավ աղջիկ ճարեցի, և մեծ քույրս ինձ նրա հետ կրկես տարավ, և կրկեսում հարվածեցի կառանով նրա գլխին։ Եվ նկարեցի, թե ինչպես անզգուշորեն կրկեսում կառանով հարվածեցի նրա գլխին։ Իսկ աղջիկը արտասվեց՝ ինչո՞ւ եմ ես մերկ։ Իսկ քույրս հարցրեց՝ դու ի՞նչ հիասքանչ բան ես այսօր արել մարդկության համար»։

Ես այդպես էլ չամուսնացա Միլոչկայի հետ։ (Նրա անունը Միլոչկա չէ, բայց այդպես եմ նրան անվանել պատմվածքներիցս մեկում)։ Չամուսնացա, քանի որ նա հնգամյա երեխայի սիրտ ունի։ Որքան ես նրան սիրո մասին, բայց Միլոչկան չէր դադարում հիշեցնել իր սրտի մասին՝  և սսկվում էի՝ մեջս ուժ չգտնելով ամուսնանալու նրա հետ ոչ այնպես, ինչպես բոլորը։ Եվ ես այդժամ նրա դիմանկարներն էի անում՝ ոչ թե զգացմունքներս արտահայտելու, այլ փոխանցելու համար նրա սրտի մաքրությունը, որն անհնար է փոխանցել։ Այն փոխանցելու համար՝ պետք է  ինքդ այդպիսին լինես։ Բայց քանզի դու արվեստագետ ես՝ այնպես ուզում ես փոխանցել։

Իհարկե, երբ ես սկսում եմ գործը, գիտեմ, թե ինչ եմ ուզում, բայց սկսելուն պես՝ մեկեն ողջ արդեն կառուցած կոմպոզիցիան փլվում է։ Սակայն միևնույն է փորձում եմ շարունակել գործը, ջանում եմ վերադառնալ նրան, ինչի համար այս ամենը հղացել էի, բայց որքան ավելի եմ ջանում, այնքան ավելի է վատանում։ Ես թափանցում եմ մանրամասների մեջ, կոկում եմ, բայց դա չի փրկում։ Ի վերջո տեսնում եմ, որ ամեն ինչ կորել է, ուզածս չի ստացվել։ Էլ կորցնելու բան չկա, և սկսում եմ քսել ոնց պատահի։ Եվ, երբ սկսում եմ ոնց պատահի՝ հանկարծ ստացվում է, բայց ոչ թե ուզածս, այլ լրիվ ուրիշ բան, և շարժվում եմ այնտեղ,  ինչ ինձ բացվում է։ 

Ես ասես արթնանում եմ և այն, ինչ ստացվում է, ստացվում է ինքնին։ Դա ոգեշնչում են կոչում, սակայն դրա վրա ես կանգ չեմ առնում, եթե ավելի հեռու գնալ՝ ուրիշ վիճակի մեջ ես թափանցում, որ կոչում եմ «սահմանային», հենց այդժամ էլ կատարվում է  այդ ճեղքանցումը։ Իսկ այդ «անցումից» ամեն ինչ նոր սկսում է,  բայց այդ «սահմանային վիճակը». հենց այն պատճառով է սահմանային, քանի որ վտանգավոր է,  պարզ է՝ ինչու է վտանգավոր, բայց ինձ փրկում է այն, որ ես ուժ չունեմ երկար գտնվելու  այդ «սահմանային» վիճակում, և երբ նկատում եմ, որ սաստիկ հոգնել եմ և սկսում եմ փչացնել, հարկ է կանգ առնել, կողք դնել գործը, իսկ հետո վերադառնալ որոշ ժամանակ անց, միգուցե՝ մի ամսից, և՝ նայել թարմ հայացքով, վերադառնալ այնտեղ, որտեղ կատարվեց ճեղքումը։ 

Եվ ես նորից հստակ պատկերացնում եմ, թե ինչպես «հետո» աշխատել, բայց հետոն՝ չի ստացվում, նորից սկսում եմ կոկել, և այն, ինչին հասել եմ անցյալ անգամ, չքանում է, և ուզում եմ արտասվել։ Եվ, երբ ամեն ինչ, ասես, փչացրել եմ, սկսում եմ քսել ոնց պատահի, և նորից գործը ինչ-որ ոչ այնտեղ է թեքվում։ «Ոչ այնտեղի» միջոցով  գալիս է ոգենչումը, իսկ հետո՝ հասկանալի է, թե ինչ հետո․․․ Եվ այդուհանդերձ առաջին ճեղքումից ինչ-որ բան մնում է, և ահա այդպես՝ ամեն անգամից ինչ-որ բան մնում է և, ի վերջո, հավաքվում․․․ Եվ ահա այդպես՝ շատ անգամ, և այն, ինչ սկզբից հաջող էր թվում, սկսում է  տեղը զիջել այն մասերին, որոնք հենց ծագել են միանգամից նշանակետին խփելու շնորհիվ, և հիմա պետք է դրանք հասցնել  մյուս, ավելի ուժեղ հանգույցներին, և ահա այստեղ ամենաէականը՝ ժամանակին կանգ առնելն է։ Ուզածիդ հասնելու, գլխիցդ վեր թռչելու համար՝ պետք է սարսափելի լարվել․ ոչ ուղեղդ, ոչ սիրտդ դրան չի բավի, և ես տանջալիորեն, որովայնով, ասես ուժերից վեր ծանրություն բարձրացնելով, ավարտում եմ գործը։ Իսկ «որովայնը»՝ չէ որ «կյանքն» է, այսինքն կյանքիցս է գնում՝ ինչպես հոգեմաշ չլինել։

Մի անգամ, աշխատելով Միլոչկայի վերջին դիմանկարներից մեկի վրա, հանեցի այն նկարակալից և դրեցի սեղանին։ Եվ երբ հակվեցի սեղանի վրա, ներկապնակից կաթիլ կաթաց՝ և ուղիղ դիմանկարի աչքին։ Ես երբեք չէի կարող վրձնով այդպես ճշգրիտ դիպչել բիբին, իսկ ահա պատահական կաթիլը դիպավ՝ և արդեն վրձնով զգուշորեն արեցի երկրորդ բիբը։ Եվ ահա այդպես շատ հաճախ գործը սկսվում է կաթիլից, որ հանկարծակի դիպչում է այնտեղ, որտեղ չէիր էլ մտածում, բայց այդ դիպչելու ճշրգրտությունից սկսվում է իրական գործը։ Դա տևական ընթացք է, ամեն անգամ տարակերպ, ես հիմա դրա վրա կանգ չեմ առնի՝ բայց կա մի օրինաչափություն՝ երբ գործդ ավարտելու վրա ես, բայց չգիտես ինչպես ավարտել, հաճախ օգնում է այդպիսի պատահական կաթիլը, որից և սկսվել էր այն։

Եվ ահա այդ պահին, երբ բարակում է հոգին, ինչ-որ փոխոխություն է ինձ հետ կատարվում, և հենց դրա համար է արվետագետն ապրում։ Դա առանձնահատուկ վիճակ է, երբ հոգումդ սուր ցավ է և երբ գործն, ասես, փչացած է և այլևս կորցնելու բան չկա, շարունակում ես փորձել, երբ ինչ-որ «ծուռտիկ-մուռտիկ» է ստացվում, - և, երբ սկսվում է այդպես ստացվել, հանկարծ գործում ինչ-որ ուժ է նշմարվում, իսկ երբ այն արդեն կա, հայտնվում է  իմաստը։

Հիշում եմ, թե ինչպես էի մի անգամ հիվանդացել։ Եվ ահա, մի անգամ գիշերը,  երբ շատ վատ էի, վախենում էի քուն մտնելուց, թեև ավելի լավ էր քնելը, ես արդեն սկսում էի նիրհել, երբ արթնացա տաք ճակատս շոշափող ինչ որ մեկի ձեռքի հպումից։ Միայն Ալան՝ քույրս, կարող էր մոտենալ, բայց նա լույսը չէր միացրել, նրա քայլերը ես չէի լսել, նա, ասես հրեշտակ, սահեց օդով,- և ինձ, հիվանդիս, թվաց, որ դա Ալայի ձեռքը չէ, այլ ինչ-որ մեկի։ Եվ ահա երբ այդ ինչ-որ մեկի ձեռքը հպվեց ճակատիս, հանկարծ ինձ կյանքից անդին ինչ-որ բան բացվեց։ Սկզբից հիշեցի, թե քանի անգամ են ինձ նեղացրել։ Իսկ չէ որ փոքր եմ, բարենուրբ, ինչպես տատիկս էր անվանում, ինձ հեշտությամբ կարելի է նեղացնել, և այնքան են նեղացրել, որ հիշելն անհնար է, բայց ես ամենն  ու ամենքին հիշեցի մի ակնթարթում,- և ահա այդ ինչ-որ մեկի ձեռքը ճակատիս ամենքին ամեն այդ վիրավորանքները ներեցի։ Եվ հանկարծ ամեն ինչ հասկացա։ Բայց, ինչպես լինում է երազում, երբ կայծակի պես առկայծում է պայծառացումը, վեր ես թռնում անկողնուց, բայց մեկեն ամեն ինչ չքանում է, այդպես էլ այդժամ, թեև չէի քնում, բայց այն, ինչ հասկացա ինչ-որ մեկի ձեռքը ճակատիս, - սահեց կողքովս, ես մնացի ձեռնունայն, բայց շատ վախեցա, երբ ամենքին ներելուց հետո՝  հոգուս դիպավ ասես հրալեռը։

Ահա այս պահերը կյանքի և մահվան միջև, որ մենք ապրում ենք, կանխորոշում են մեր հետագա գոյությունն այստեղ։ Ես սա գրում եմ առաջին հերթին հենց ինձ համար՝ ինձ չմոռանալու, քանի որ հաճախ մոռանում եմ․․․ Փրկում են նրանք, որոնք արդեն այնտեղ են․․․ Քանի որ նրանց ավելի հեշտ է լսելը, քան կողքիններիդ։ Կողքիններս ամբողջ կյանքում ինձ շատ բաներ են ասում, սակայն բանն այն է, որ լսում ես նրանց լոկ հետո, իսկ հիմա լսում եմ նրանց, որոնք շատ հեռու են․․ Իսկ գուցե նրանք այդքան էլ հեռու չեն։ Չէ որ նրանք ապրում են իմ մեջ։

Բոլոր կողքիններդ հաճախ անզոր են օգնելու, իսկ օգնել կարող են նրանք, որոնք այնտեղ են, քանի որ նրանք արդեն անցել են Երկնային Դռնով։ Հիշենք Հայտնությունից․ «․․․ որ ահա երկնքում բացված մի դուռ կար, և փողի ձայնը, որ լսել էի դրանից առաջ, խոսում էր ինձ հետ ու ասում. «Ելի՛ր այստեղ, և քեզ ցույց պիտի տամ, ինչ որ ապագայում լինելու է»։ Իսկ ես գիտեմ, որ Քրիստոսն ինքն իր մասին այդպես էլ ասել է՝ Ես Դուռ եմ․․․ Պարզ է, թե ինչ սարսափելի է անցնելն այդ Դռնով։ «Ելի՛ր այստեղ, և քեզ ցույց պիտի տամ, ինչ որ ապագայում լինելու է»։ Հետո Հովհաննես Աստվածաբանը գրում է Հայտնության գրքում բոլոր այն սարսափների մասին, որ մեզ սպասվում են, թեև, մենք արդեն ապրում ենք այդ սարսափներով, սակայն խոսքս այդ մասին չէ, այլ այն, թե ինչի համար է գրված այդ գիրքը․«տեսա նոր երկինք ու նոր երկիր, որովհետև առաջին երկինքն ու երկիրն անցան, և այլևս ծով չկա։ Տեսա սուրբ քաղաքը՝ նոր Երուսաղեմը, որ իջնում էր երկնքից՝ Աստծու մոտից, պատրաստված և ինչպես իր ամուսնու համար զարդարված մի հարս»․․․ Միգուցե, ամենքին սա չի տրվի, բայց եթե դա թեկուզ ինչ-որ մեկին, մաքուր սրտով, նախանշված է, անգամ եթե դու ինքդ չես տեսնի՝ միևնույն է այդ նախազգացումը լցնում է հոգիս հրճվանքով, և, ես, ասենք, ինչպես և բոլորը, հույս եմ տածում, - չէ որ երբ այցելում եմ մեր գերեզման՝ հարազատներիս, որոնցից շատերին չեմ տեսել, - նրանց այցելելիս՝ ուրախանում եմ։ Այստեղից էլ՝ Զատկին հաջորդող Մեռելոցը։ Միայն Պարասկա տատը գերեզման չունի, և, միգուցե, այդ պատճառով հաճախ հիշում եմ տատին, որի մահազգեստը գողացել էին։

Մի անգամ չդիմացա և ցույց տվեցի Միլոչկային նրա դիմանկարները, որոնք, նրանից թաքցնելով, հիշողությամբ նկարում էի։ Միլոչկան նայեց և ասաց՝ ես չեմ։ Եվ ես այդժամ ասացի՝ այո, դու չես, այլ իմ նախատատ Պարասկան, որից գողացել էին  մահազգեստը։ Միլոչկան նայեց ինձ,  այնպես նայեց, որ ես շտապեցի ավելացնել՝ ինձ հուզում է ոչ թե ինքնին այդ փաստը, այլ այն՝ ինչ հանգամանքներում են գողացել, և ով կարող էր գողանալ, ինքն էլ գտնվելով սարսափելի վտանգի մեջ, երբ գերմանացիները հավաքում էին գյուղի բնակիչներին և, ծածկվելով նրանցով, քշում իրենց առջևով․․․  Միլոչկան հարցրեց՝ իսկ հետո ի՞նչ եղավ։ - Չեմ ծավալվի, թե ինչ հետո,- ասացի,- միայն թե ոչ ոք չգիտի, թե որտեղ է Պարասկա տատի գերեզմանը։

Եվ ահա վերջապես գտնվեց մարդ, որը չգիտեր, որ Միլոչկան հնգամյա երեխայի սիրտ ունի։ Ինչպես կարելի էր այդ մասին չիմանալ, սակայն այդ մարդը մի անգամ պատահական ինչ-որ տեղ Միլոչկային հանդիպելով՝ հաջորդ օրը նրան առաջարկություն արեց։ Իսկ քանի որ նրան ոչ ոք երբեք առաջարկութուն չէր արել՝ Միլոչկան վախեցավ և միաժամանակ երեխայի պես ուրախացավ։ Նա մոռացել էր ասել իր ամուսնուն, որ հնգամյա երեխայի սիրտ ունի, և իսկույն վրա բերեց՝ այո։ Եվ նրանք հեռացան, և ես այլևս Միլոչկային չեմ տեսել։ Մի անգամ ելա խանութից, որտեղ «մերկ»  գույներ են ծախում, քամի էր փչում՝ և ես ասես արթնացա՝ ծառերից թափված անձրևակաթիլներով ողողված։ Հանկարծ ամպերը երկնքում ցրվեցին։ Եվ, երբ շողաց արևը, երբ շուրջն ամեն ինչ նրա շողերում ցնծաց, այդժամ զգացի, որ կյանքս կախված է ասես բարակ թելից։

Իսկ երբ, վերադառնալով տուն, փակվեցի սենյակումս, մտածեցի որ մյուսներինը՝ ճոպաններ են, երկաթե ճոպաններ, բայց հետո գիտակցեցի՝ բոլորինն էլ բարակ թել է, այլ կերպ լինել չի կարող, կյանքի իմաստն այդ բարակ թելի սարդոստայնային չնչինության մեջ է։ Ես պատկերացրի, թե որքան բարակ թելեր են իջնում երկնքից։ Եվ որքան ավելի ուժգին ես հավատում, այնքան բարակում է այդ թելը, և ես վախեցա, բայց հոգումս հար ավելի էր աճում ուրախությունը, երբ, ուրախանալու, ասես, ոչինչ չկա։ Այդժամ հիշեցի Միլոչկային։ Ես հիշեցի հնգամյա երեխայի բռունցքիկի նման նրա սրտի մասին, և հիմա գլխի ընկա, որ «ինչպես բռունցքիկը» կարելի է  «իջեցնել»․․․

Իսկ հետո  մի քանի տարուց Միլոչկայից նամակ եկավ։ Սովորական նամակ էր ոչնչի մասին, իսկ երբ այդուհանդերձ Միլոչկայի բառերի միջև ինչ-որ բան էր սպրդում կյանքիս մասին, կլռեմ առ այդ, և նորից նա ոչնչի մասին, և՝ հանկարծ քիչ էր մնում բարձրաձայն լայի՝ կարդալով․ «հիմա ես հասկանում եմ, թե ինչպիսի ոչ- ուրախության, այլ վեր-ուրախության մասին էիր դու խոսում։ Եվ այդ վեր-ուրախությունն ինձ ծանոթ թվաց։ Առաջ էլ էր նման բան ինձ այցելում, իսկ այս տարի երեխայի մահից հետո։ Աստված ի սփոփանք հոգիս այնպիսի ուրախությամբ պատեց, արտասովոր, ոչ, որին մենք սովորել ենք, այն սովորական ուրախությունից ավելի պայծառ է, բայց միաժամանակ շատ մեղմ ու աննշմար։

Ռուսերենից թարգմանությունը՝ Գրիգոր Ֆերեշեթյանի