HIGH FEST․ ավանդույթների և նորարարության երկխոսություն
Երևանում ավարտվեց կատարողական արվեստի միջազգային HIGH FEST փառատոնի 24-րդ թողարկումը։ 11 երկրի ավելի քան 200 մասնակցի միավորած միջոցառումն այս տարի առանձնացավ նաև կատարողական արվեստների միջազգային տարածաշրջանային շուկայի՝ HFPAM-ի մեկնարկով՝ նոր հնարավորություններ բացելով հայկական արվեստի միջազգային ներկայության և մասնագիտական համագործակցության համար։
Հոկտեմբերի 1-ից 8-ը Երևանը դարձավ տարբեր երկրներից ժամանած արվեստագետների հանդիպման վայր։ HIGH FEST կատարողական արվեստի միջազգային փառատոնը մեկ հարթակում համախմբեց թատրոնը, ժամանակակից և դասական պարը, երաժշտությունը, կրկեսային ու փողոցային ներկայացումները, տիկնիկային թատրոնը և բեմական արվեստի այլ ձևեր՝ հայ հանդիսատեսին ներկայացնելով գեղարվեստական տարբեր մտածողություններ ու արտահայտչամիջոցներ։
2003 թվականին հիմնադրված փառատոնը տարիների ընթացքում ընդլայնել է իր գործունեության շրջանակը՝ թատերական միջոցառումից վերածվելով կատարողական արվեստի տարբեր ուղղություններ միավորող միջազգային հարթակի։ Դրա նշանակությունն այսօր պայմանավորված է ոչ միայն ներկայացումների բազմազանությամբ, այլև մշակութային երկխոսության, մասնագիտական կապերի և ստեղծագործական համագործակցության զարգացման հնարավորություններով։
Փառատոնի մեկնարկը հոկտեմբերի 1-ին տրվեց Կասկադ համալիրի Գաֆեսճյան քանդակների պարտեզում։ Իտալացի արտիստ Լուկա Պիալլինիի ներկայացրած «Cosmic Journey»՝ «Տիեզերական ճամփորդություն» բացօթյա ակրոբատիկ շոուն հանդիսատեսին առաջարկեց խորհել ժառանգության և ապագա սերունդների առջև ունեցած պատասխանատվության մասին։ Այն հարցը, թե ինչ աշխարհ ենք թողնելու հաջորդներին, դուրս է գալիս ներկայացման գեղարվեստական շրջանակից՝ առնչվելով հասարակության հիշողությանը, արժեքներին և ապագայի հանդեպ պատասխանատվությանը։ Այս առումով կատարողական արվեստը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գեղագիտական փորձառություն, այլև որպես հասարակական հարցադրումներ առաջադրելու և դրանց շուրջ երկխոսություն ձևավորելու միջոց։
Փառատոնի բազմաժանր ծրագիրը ևս մեկ անգամ ընդգծեց ժամանակակից բեմարվեստի լայն հնարավորությունները։ Թատրոնի, պարի, երաժշտության և փողոցային արվեստի համադրությունը հնարավորություն տվեց արվեստը դիտարկելու ոչ թե առանձին ժանրերի սահմաններում, այլ որպես մշակութային տարբեր փորձառությունների փոխազդեցության տարածք։
Այս տարվա փառատոնի կարևոր առանձնահատկություններից էր HFPAM-ի՝ HIGH FEST Performing Arts Market-ի մեկնարկը։ Հոկտեմբերի 3-ից 5-ը Երևանում անցկացված կատարողական արվեստների միջազգային տարածաշրջանային շուկան նման ձևաչափով առաջինն էր տարածաշրջանում։ Միջոցառումը համախմբեց շուրջ 30 միջազգային փորձագետի և ոլորտի մասնագետի՝ 16 երկրից։ Մասնակիցների թվում էին միջազգային փառատոների ղեկավարներ, թատրոնների և մշակութային կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ, պրոդյուսերներ ու կատարողական արվեստների ոլորտի այլ մասնագետներ։
Շուկայի ծրագրում ընդգրկված էին պանելային քննարկումներ և նախագծերի ներկայացման՝ փիչինգի հանդիպումներ։ Դրանք ուղղված էին մասնագիտական կապերի ընդլայնմանը, նոր գործընկերությունների ձևավորմանն ու համատեղ մշակութային ծրագրերի իրականացման հնարավորությունների քննարկմանը։
HFPAM-ի նշանակությունը հատկապես կարևորվում է Հայաստանի մշակութային դաշտի միջազգային կապերի ընդլայնման տեսանկյունից։ Նման հարթակները տեղական թատերախմբերին ու անկախ արվեստագետներին հնարավորություն են տալիս իրենց աշխատանքները ներկայացնելու միջազգային մասնագիտական հանրությանը, գտնելու հնարավոր գործընկերներ և քննարկելու հետագա համագործակցության ուղիները։ Միջազգային շուկայի ստեղծումը նաև հնարավորություն է տալիս Հայաստանը դիտարկելու որպես տարածաշրջանային մշակութային հանգույց, որտեղ կարող են հատվել տարբեր երկրների փառատոնային ցանցերը, ստեղծագործական նախաձեռնություններն ու մասնագիտական հետաքրքրությունները։ Սակայն նման հարթակի իրական արժեքը չափվում է ոչ միայն մասնակիցների թվով կամ անցկացված հանդիպումներով, այլև դրանց արդյունքում ձևավորվող երկարաժամկետ կապերով ու կյանքի կոչվող նախագծերով։
HIGH FEST-ի հիմնադիր և նախագահ Արթուր Ղուկասյանը փառատոնի հաջողության հիմքում կարևորել է ավանդույթի և նորարարության համադրությունը։ Փառատոնի բացման ժամանակ նա, կատակով անդրադառնալով հաջողության պատճառներին, նշել է․
«Եվ ինչպե՞ս է դա մեզ հաջողվում։ Դե, որովհետև մենք ունենք փայլուն թիմ և ֆանտաստիկ ես։ Բայց եթե կատակները մի կողմ թողնենք, այդ ամենի հիմքում ավանդույթներն ու նորարարություններն են։ Մենք հետևում ենք միջազգային միտումներին և ձգտում ենք հնարավորության դեպքում գոնե փոքր-ինչ նպաստել դրանց ձևավորմանը»։
Այս դիտարկումը բնորոշում է փառատոնի՝ տարիների ընթացքում ձևավորված մոտեցումը․ պահպանել մշակութային շարունակականությունը՝ միաժամանակ բաց մնալով նոր գեղարվեստական լեզուների և միջազգային միտումների առջև։ Այս տեսանկյունից HIGH FEST-ը ոչ միայն արտասահմանյան ներկայացումների ցուցադրման հարթակ է, այլև մասնագիտական փոխանակման միջավայր, որտեղ հայկական արվեստը կարող է հաղորդակցվել միջազգային փորձին և ներկայանալ միջազգային հանրությանը։
Անդրադառնալով կատարողական արվեստների շուկայի ակնկալվող արդյունքներին՝ Ղուկասյանը նշել է․ «Արդյունքը՝ նոր գիտելիքներ, համատեղ արտադրություններ, հյուրախաղեր և, ամենակարևորը, նոր գաղափարներ ու նախագծեր»։
Այս խոսքերը ցույց են տալիս HFPAM-ի գործնական նպատակը։ Մասնագիտական հանդիպումների արդյունքում կարող են ձևավորվել նոր համագործակցություններ, ստեղծվել համատեղ արտադրություններ, կազմակերպվել հյուրախաղեր և կյանքի կոչվել ստեղծագործական նոր նախաձեռնություններ։ Այդուհանդերձ, արդյունքը կախված է ոչ միայն կապերի հաստատումից, այլև դրանց հետագա զարգացումից։ Միջազգային համագործակցությունն արդյունավետ է դառնում այն ժամանակ, երբ նախնական քննարկումները վերածվում են կոնկրետ ծրագրերի, իսկ մասնագիտական ծանոթությունները՝ երկարաժամկետ գործընկերության։
HIGH FEST-ի 24-րդ թողարկումն ավարտվեց հոկտեմբերի 8-ին, սակայն փառատոնի նշանակությունը չի սահմանափակվում դրա ութօրյա ծրագրով։ Միջազգային մշակութային միջոցառումների արժեքը պայմանավորված է նաև այն ազդեցությամբ, որը դրանք կարող են ունենալ տեղական արվեստի զարգացման, մասնագիտական կապերի ամրապնդման և նոր ստեղծագործական նախաձեռնությունների ձևավորման վրա։
Հայաստանի համար նման հարթակների զարգացումը կարևոր է ոչ միայն միջազգային արվեստին հաղորդակից լինելու, այլև սեփական մշակութային ներուժը ներկայացնելու տեսանկյունից։ Միջազգային կապերի ընդլայնումը կարող է հայկական թատերախմբերի և անկախ արվեստագետների համար նոր հնարավորություններ ստեղծել՝ մասնակցելու արտասահմանյան փառատոնների, հանդես գալու համատեղ նախագծերով և ներգրավվելու կատարողական արվեստի միջազգային մասնագիտական ցանցերում։ Ավանդույթն ու նորարարությունն այստեղ չեն հակադրվում։ Ավանդույթը ձևավորում է մշակութային ինքնության հիմքը, իսկ նորարարությունը հնարավորություն է տալիս վերաիմաստավորելու այդ ժառանգությունը և այն ներկայացնելու նոր լսարանների։ Երևանում ավարտված HIGH FEST-ը մեկտեղեց բեմարվեստի բազմազան ձևերն ու գեղարվեստական մոտեցումները, իսկ HFPAM-ի մեկնարկը նոր ուղղություն բացեց միջազգային մասնագիտական համագործակցության զարգացման համար։ Առաջիկա տարիների կարևոր խնդիրը կլինի այս հնարավորությունները շարունակական ծրագրերի վերածելը՝ ամրապնդելով Հայաստանի դիրքը միջազգային կատարողական արվեստի քարտեզում։
Ալմաստ Մուրադյան
