Երևանում ամփոփվեց Կոմիտասին նվիրված միջազգային փառատոնը
Սեպտեմբերի 26-ից հոկտեմբերի 8-ը Երևանը վերածվել էր Կոմիտաս Վարդապետի երաժշտական, գիտական և մշակութային ժառանգության շուրջ ձևավորվող միջազգային մշակութային հարթակի։ Կոմիտասին նվիրված միջազգային փառատոնը մեկտեղում է համերգներ, ժամանակակից արվեստ, գրականություն, թատերական ընթերցումներ և գրքերի շնորհանդեսներ՝ փորձելով ոչ միայն ներկայացնել մեծ երաժշտի ժառանգությունը, այլև այն դիտարկել նոր մշակութային տիրույթներում։ Կոմիտասի ծննդյան օրը տարբեր տոմարներով նշվում է սեպտեմբերի 26-ին և հոկտեմբերի 8-ին։ Փառատոնի այս ժամանակային շրջանակը խորհրդանշական հնարավորություն է ստեղծում այդ երկու ամսաթվերի միջև ձևավորելու մշակութային մի ամբողջ ճանապարհ, որի ընթացքում Կոմիտասի կերպարն ու ժառանգությունը ներկայացվում են տարբեր արվեստների և գիտական մոտեցումների միջոցով։ Կոմիտասը ներկայանում է ոչ միայն որպես պատմական մեծություն, այլև որպես մշակութային երկխոսության շարունակական առանցք։ Կոմիտասի ժառանգությունը վաղուց դուրս է եկել միայն երաժշտության սահմաններից։ Ժողովրդական երգերի հավաքագրումը, ուսումնասիրությունն ու համակարգումը, երաժշտագիտական աշխատանքը, հոգևոր ծառայությունը, ստեղծագործական գործունեությունն ու մշակութային ժառանգության պահպանման գաղափարը նրա գործունեությունը դարձնում են բազմաշերտ երևույթ։ Այդ պատճառով նրա ժառանգության ժամանակակից ներկայացումը կարող է տեղի ունենալ տարբեր լեզուներով՝ երաժշտության, կերպարվեստի, գրականության, թատրոնի և գիտական ուսումնասիրության միջոցով։
Փառատոնի մեկնարկը սեպտեմբերի 26-ին տրվեց Կոմիտասի շիրիմին հարգանքի տուրքի և ծաղիկների խոնարհման արարողությամբ։ Այնուհետև Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտում բացվեց «EDEN» ժամանակավոր ցուցադրությունը, որում ներկայացվեցին Հայաստանից Գագո Չտչյանի, Մեքսիկայից Հերմինե Դեմիրոյի և Ֆրանսիայից Արման Թադևոսյանի աշխատանքները։ Բացման ընթացքում հանդես եկավ «Գեղարդ» երգեցիկ համույթը՝ գեղարվեստական ղեկավար Մհեր Նավոյանի և դիրիժոր Անահիտ Պապայանի ղեկավարությամբ։ «EDEN»-ի առանցքում ժամանակակից արվեստի և Կոմիտասի ստեղծագործական ժառանգության երկխոսությունն է։ Ցուցադրության հեղինակներն անդրադառնում են հայկական որմնանկարչության, մանրանկարչության և սրբապատկերագրության ավանդույթներին՝ դրանք դիտարկելով ժամանակակից արվեստի տեսանկյունից։ Գաղափարական կարևոր հենակետերից մեկը Կոմիտասի՝ «ազատվել ավելորդ պաճուճանքից» սկզբունքն է, որը ցուցադրության համատեքստում վերածվում է գեղարվեստական մաքրման և էությանը վերադառնալու գաղափարի։ Այս մոտեցումը Կոմիտասի ստեղծագործական մտածողությունը կապում է ժամանակակից արվեստի կարևոր հարցերից մեկի հետ՝ ինչ է մնում արվեստից, երբ նրանից հեռացվում է ավելորդը և պահպանվում է էականը։
Այս տարի ևս Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի հավաքածուն համալրվեց նոր նյութերով։ Թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Լուսինե Սահակյանը Կոմիտասին վերաբերող նյութեր նվիրաբերեց թանգարանի հավաքածուին։ Նման համալրումները կարևոր են ոչ միայն հավաքածուի ընդլայնման, այլև Կոմիտասի գործունեության տարբեր շերտերի հետագա ուսումնասիրման տեսանկյունից։ Նամակները, փաստաթղթերը, ձեռագրերը, երաժշտական գրառումները և այլ նյութեր հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացնելու նրա գիտական, ստեղծագործական և հավաքչական գործունեությունը։ Նույն օրը տեղի ունեցավ դաշնամուրային երաժշտության երեկո՝ Ռուբեն և Արսեն Դալիբալթայանների մասնակցությամբ։ Խորվաթիան ներկայացնող երաժիշտները Կոմիտասի երաժշտական ժառանգությունը ներկայացրին դաշնամուրային կատարումների միջոցով։ Երեկոյի մասնակից Ռուբեն Դալիբալթայանը Վլադիմիր Նազորի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր է։
Փառատոնի ծրագիրը շարունակվեց նաև հոկտեմբերին։ Հոկտեմբերի 1-ին տեղի ունեցավ գրքի շնորհանդես և խմբերգային երաժշտության երեկո, որի ընթացքում ներկայացվեցին Լուիզ Ֆով-Հովհաննիսյանի «Father Komitas: The Armenian Clergyman and Musician (1869-1935), A Biographical and Psychological Study» գիրքը։ Ֆրանսերենից այն թարգմանել է Շուշանիկ Թամրազյանը, որը հանդես եկավ նաև որպես բանախոս։ Երեկոյի երաժշտական հատվածում կրկին հանդես եկավ «Գեղարդ» երգեցիկ համույթը։
Հոկտեմբերի 4-ին Կոմիտասի երաժշտական ժառանգությունը ներկայացվեց ջազային և ժամանակակից երաժշտական մտածողության համատեքստում։ Հանդես եկան Վահագն Հայրապետյանի «Armenian Colors Quartet»-ը՝ Վահագն Հայրապետյան՝ դաշնամուր և վոկալ, Ավագ Մարգարյան՝ ավանդական նվագարաններ, Միխայիլ Ֆոմինիխ՝ կոնտրաբաս, և Կարեն Քոչարյան՝ հարվածային գործիքներ։ Վահագն Հայրապետյանը Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ է։ Կոմիտասի ժառանգությունը հենց այսպիսի երկխոսության հնարավորություն է տալիս՝ պահպանելով ավանդույթի հիմքը և միաժամանակ բացվելով ժամանակակից երաժշտական մտածողության առաջ։ Նրա հավաքագրած և մշակած ժողովրդական երաժշտական նյութը տարբեր ժամանակներում դարձել է նոր ստեղծագործական մեկնաբանությունների հիմք, իսկ այսօր այն շարունակում է հնչել տարբեր ժանրերի և կատարողական մոտեցումների միջոցով։
Հոկտեմբերի 6-ին փառատոնի թատերական հատվածը ներկայացավ «Կոմիտասյան ընթերցումներ» ծրագրով։ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի դերասանները ներկայացրին Կոմիտասի հետ կապված գրական և բեմական նյութեր՝ թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար Վարդան Մկրտչյանի բեմադրությամբ։ Այս դեպքում Կոմիտասը ներկայանում է ոչ միայն որպես երաժշտական պատմության կարևոր դեմք, այլև որպես կերպար, որի կյանքն ու գաղափարները կարող են դառնալ բեմական խոսքի և դերասանական մեկնաբանության նյութ։ Բազմազան ծրագրի միջոցով Կոմիտասը ներկայանում է իր գործունեության տարբեր կողմերով՝ որպես երաժիշտ, երաժշտագետ, հոգևորական, ժողովրդական երաժշտության հավաքագրող և ուսումնասիրող, մշակութային գործիչ, ինչպես նաև ժամանակակից արվեստի, գրականության և թատրոնի համար շարունակաբար բացվող կերպար։ Փառատոնի տարբեր միջոցառումները, միմյանցից տարբեր լինելով հանդերձ, միավորվում են մեկ գաղափարի շուրջ՝ նոր ժամանակներում կրկին անդրադառնալ Կոմիտասի ժառանգությանը և բացահայտել դրա տարբեր շերտերը։ Փառատոնի եզրափակիչ միջոցառումը տեղի ունեցավ հոկտեմբերի 8-ին։ Ներկայացվեցին «Կոմիտաս Վարդապետ․ Դաշնամուրային ստեղծագործություններ» գիրքը, որի բանախոսն էր Մարիամ Վարդանյանը։
Ալմաստ Մուրադյան
