Բացվեց 13-րդ «Ֆրեսկո» միջազգային փառատոնը
Օգոստոսի 21-ին Սպիտակի քաղաքային զբոսայգում մեկնարկեց «ՖՐԵՍԿՈ» արդի արվեստի և հոգևոր ֆիլմերի միջազգային 13-րդ փառատոնը։ Մինչև օգոստոսի 28-ը փառատոնը Սպիտակում, Երևանում և Վանաձորում մեկտեղում է կինոն, երաժշտությունը, թատրոնը, լուսանկարչությունն ու մշակութային-կրթական ծրագրերը։
Փառատոնի բացման հանդիսավոր արարողությունն այս տարի անցկացվեց Սպիտակում՝ Վանաձորի «Հորովել» երգի-պարի անսամբլի «Տիրուհիներ» պարային ներկայացմամբ։ Հաջորդ օրերին նախատեսված են ֆիլմերի դիտումներ և քննարկումներ, համերգներ, վարպետության դասեր, մասնագիտական հանդիպումներ և թատերական ներկայացումներ։ Փառատոնի բոլոր միջոցառումներին մուտքն ազատ է։
«Ֆրեսկոյի» պատմությունը չի սկսվում այս տարվա ծրագրից։ Փառատոնը հիմնադրվել է 2014 թվականին՝ որպես արդի արվեստի և հոգևոր ֆիլմերի միջազգային նախաձեռնություն։ Ի սկզբանե այն առանձնացել է կինոփառատոնի ավանդական ձևաչափից դուրս գալու գաղափարով՝ ֆիլմերը կինոսրահներից տեղափոխելով հանրային տարածքներ և ցուցադրությունը շարունակելով բաց քննարկմամբ։
Առաջին իսկ թողարկման ժամանակ կազմակերպիչները շեշտում էին, որ «Ֆրեսկոն» պետք է լինի ոչ միայն կինոդիտման, այլև քննարկման փառատոն։ Ֆիլմերից հետո նախատեսվում էին ազատ և անկաշկանդ զրույցներ՝ հեղինակների, մասնագետների, հոգևորականների, հոգեբանների և տվյալ թեմային առնչվող այլ մարդկանց մասնակցությամբ։ Այս մոտեցման հիմքում այն գաղափարն էր, որ կինոն կարող է ոչ միայն պատմություն պատմել, այլև հանրային խոսակցության առիթ ստեղծել։
Փառատոնի մյուս առանձնահատկությունը մշակութային իրադարձությունները հանրային և ոչ ֆորմալ միջավայր տեղափոխելն է։ Տարիների ընթացքում «Ֆրեսկոյի» ծրագրերն անցկացվել են այգիներում, եկեղեցիների բակերում և Հայաստանի տարբեր բնակավայրերում։ Փառատոնի մի մասն իրականացվել է նաև կինոճամբարների ձևաչափով՝ ֆիլմերի դիտումը համադրելով պատմամշակութային վայրերի, բնության, տեղական միջավայրի և համայնքների հետ շփման հետ։
Այս մոտեցումը շարունակվում է նաև 13-րդ փառատոնում։ Սպիտակում մեկնարկած ծրագիրը հաջորդ օրերին տեղափոխվում է Երևան, իսկ փառատոնային օրերը կավարտվեն Վանաձորում։ Այսպիսով, «Ֆրեսկոն» մշակութային կյանքը չի սահմանափակում միայն մայրաքաղաքով՝ իր ծրագրերում ներառելով նաև մարզային համայնքները։
Միջազգային հանդիպումներ և նոր ձևաչափեր
Այս տարվա ծրագրում առանձնահատուկ տեղ ունեն միջազգային հյուրերի հետ հանդիպումները։ Օգոստոսի 24-ին նախատեսված էր հանդիպում իսրայելցի լուսանկարիչ և լրագրող Դմիտրի Բրիկմանի հետ։ Հանդիպման ընթացքում ներկայացվեց նրա հեղինակային «լուսանկարչական թարգմանության» ժանրը, ինչպես նաև ցուցադրվեցին հեղինակային լուսանկարներ և ֆոտոֆիլմեր։ Ծրագիրը կավարտվի ինտերակտիվ զրույցով և հարցուպատասխանով։
Օգոստոսի 25-ին չեխական «One World» կինոփառատոնը ներկայացնող Աննա Սկոչդոպոլովայի մասնակցությամբ կանցկացվի «AI-ն և ներառականությունը կինոյում» թեմայով սեմինար-քննարկում։ Այն կանդրադառնա մշակույթում արհեստական բանականության կիրառմանը, ժեստերի լեզվի թարգմանությանը, իրական ժամանակում ենթագրերին և Audio Description-ին։ Քննարկման մյուս ուղղությունները կլինեն սոցիալական թեմաների էթիկական ներկայացումն առանց ցավի շահարկման և տարբեր կարիքներ ունեցող մարդկանց ներգրավումը կինոյի կազմակերպչական գործընթացներում։
Նույն օրը նախատեսված է հանդիպում նաև վրացի հայտնի լուսանկարիչ Յուրի Մեչիտովի հետ՝ «Փարաջանովի հանճարեղության արմատները» թեմայով։ Լուսանկարչի հայացքով Սերգեյ Փարաջանովի ստեղծագործական աշխարհի ուսումնասիրությունը փառատոնի ծրագրում միավորում է լուսանկարչությունը, կինոն և մշակութային հիշողությունը։
Օգոստոսի 26-ին «Ֆրեսկոն» հանդիսատեսին առաջարկում է մեկ այլ առանձնահատուկ փորձառություն՝ առաջին անգամ Հայաստանում կազմակերպելով համերգ լիակատար մթության մեջ։ Բաղրամյան 17 հասցեում անցկացվելիք համերգի ընթացքում հանդիսատեսը չի տեսնելու բեմում գտնվող երաժիշտներին։ Նրանց ինքնությունը կբացահայտվի միայն վերջում։ Նախաձեռնությունը կառուցված է տեսողությունից ժամանակավորապես հրաժարվելու և մյուս զգայարանների ընկալումը սրելու գաղափարի վրա։
Փառատոնի եզրափակիչ օրերին ծրագիրը կշարունակվի թատերական ներկայացմամբ։ Օգոստոսի 28-ին Վանաձորի տիկնիկային թատրոնում Գյումրու երիտասարդական թատրոնը կներկայացնի «Պարուհին» ներկայացումը՝ ամերիկացի պարուհի և նորարարական բեմական շարժման ներկայացուցիչ Լուի Ֆյուլլերի կյանքի ու ստեղծագործական ճանապարհի հիման վրա։
Տարբեր ժամանակաշրջանների, արվեստի տարբեր ճյուղերի և տարբեր երկրների ստեղծագործողների այս հանդիպումները առաջին հայացքից կարող են միմյանցից հեռու թվալ։ Սակայն «Ֆրեսկոյի» 13-րդ փառատոնի ծրագրում դրանք միավորվում են մեկ ընդհանուր գաղափարի շուրջ՝ արվեստը ոչ միայն դիտելու, այլև զգալու, քննարկելու և դրա միջոցով մարդկանց ու մշակույթների միջև երկխոսություն ստեղծելու գաղափարի շուրջ։
Այս սկզբունքը փառատոնի հիմքում դրված էր դեռ 2014 թվականին։ Այդ ժամանակ «Ֆրեսկոյի» կազմակերպիչները խոսում էին կինոսրահներից դուրս գալու, հանրային տարածքներում ֆիլմեր ցուցադրելու և դրանց շուրջ ազատ քննարկումներ կազմակերպելու մասին։ Տասներեք տարի անց ձևաչափերն ընդլայնվել են․ կինոյին միացել են լուսանկարչությունը, թատրոնը, երաժշտությունը և ժամանակակից տեխնոլոգիաները։ Բայց փառատոնի առանցքային գաղափարը պահպանվել է՝ արվեստը դարձնել հանդիպման, ճանաչման և երկխոսության տարածք։ Եվ այս իմաստով «Ֆրեսկոյի» պատմությունը ոչ միայն փառատոնի 13 տարիների պատմությունն է, այլև արվեստը հանրությանը մոտեցնելու շարունակական փորձ։
Ալմաստ Մուրադյան
